Nghị quyết 80-NQ/TW: Văn hóa định hình sự phát triển bền vững của dân tộc

Nghị quyết 80-NQ/TW của Bộ Chính trị về phát triển văn hóa Việt Nam ban hành ngày 7/1/2026 đúng vào thời điểm then chốt khi đất nước bước vào kỷ nguyên vươn mình mạnh mẽ, hướng tới các cột mốc trọng đại: 100 năm thành lập Đảng (2030) và 100 năm thành lập nước (2045).

Khối Văn hóa, Thể thao diễu hành Kỷ niệm 80 năm Quốc khánh 2/9. (Ảnh: Thống Nhất/TTXVN)

Nghị quyết được ban hành ngay trước thềm Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV của Đảng thể hiện quyết tâm chính trị của Đảng ta trong việc đưa văn hóa thật sự trở thành nền tảng vững chắc, nguồn lực nội sinh quan trọng, động lực to lớn, trụ cột, hệ điều tiết cho sự phát triển nhanh và bền vững của đất nước.

Sự nâng cấp toàn diện vai trò của văn hóa

Nhiều chuyên gia nghiên cứu cho rằng điểm mới nổi bật và có chiều sâu nhất của Nghị quyết số 80-NQ/TW so với các văn kiện trước đây chính là sự nâng cấp toàn diện vai trò của văn hóa. Văn hóa không chỉ được xác định là mục tiêu, là nền tảng tinh thần của xã hội mà còn được khẳng định là “hệ điều tiết” cho sự phát triển nhanh và bền vững của đất nước.

Nghị quyết 80 của Bộ Chính trị về phát triển văn hóa Việt Nam thống nhất chọn ngày 24/11 hằng năm là “Ngày Văn hóa Việt Nam”. (Ảnh: PV/Vietnam+)

Nghị quyết đã một lần nữa khẳng định phải đưa văn hóa thấm sâu vào mọi trụ cột của đời sống xã hội, từ chính trị, kinh tế đến quốc phòng, an ninh và đối ngoại, trở thành sức mạnh mềm của quốc gia với quan điểm quan trọng: Đầu tư cho văn hóa là đầu tư cho phát triển bền vững đất nước, lấy xây dựng nhân cách con người làm trọng tâm để định hướng hoạt động văn hóa, giáo dục, khoa học vào mục tiêu xây dựng con người phát triển toàn diện về đức- trí-thể-mỹ; giúp con người nâng cao trí tuệ, tự hoàn thiện nhân cách, hình thành thế giới quan khoa học, hướng tới các giá trị chân-thiện-mỹ.

Trong bối cảnh chuyển đổi số và mạng xã hội tác động sâu sắc đến lối sống, chuẩn mực và hệ giá trị, việc Nghị quyết 80-NQ/TW nhấn mạnh vai trò điều tiết của văn hóa mang ý nghĩa đặc biệt quan trọng: Điều tiết giữa tăng trưởng và tiến bộ xã hội, giữa hội nhập và bản sắc, giữa thị trường và nhân văn, giữa công nghệ và đạo đức. Đó là một cách tiếp cận vừa sâu sắc vừa thực tiễn, thể hiện tầm nhìn dài hạn của Đảng.

Đồng hành, dẫn dắt và tạo động lực tinh thần cho nhân dân

Một quyết sách nhân văn và mang tính đột phá lớn trong Nghị quyết số 80-NQ/TW là việc thống nhất chọn ngày 24/11 hằng năm là “Ngày Văn hóa Việt Nam,” với chủ trương là ngày nghỉ và người lao động được hưởng nguyên lương.

Chính sách này không chỉ tôn vinh giá trị văn hóa mà còn tạo điều kiện thực tế về thời gian để người dân tham gia các hoạt động văn hóa, tái tạo sức lao động và gắn kết cộng đồng. Bên cạnh đó, việc giáo dục đạo đức, lối sống, văn hóa ứng xử trong gia đình, nhà trường và xã hội được đặt lên hàng đầu nhằm đẩy lùi sự xuống cấp về đạo đức, lối sống thực dụng, xây dựng một xã hội văn minh, kỷ cương, giàu tình thương và trách nhiệm.

Ngay sau khi Nghị quyết số 80-NQ/TW được ban hành, Tổng Liên đoàn Lao động Việt Nam đã kịp thời thông tin, chia sẻ nội dung Nghị quyết và tổ chức lấy ý kiến phản hồi từ đoàn viên, người lao động trên cả nước.

Hoạt động này nhanh chóng nhận được sự quan tâm, hưởng ứng tích cực của đông đảo công nhân, viên chức, lao động tại nhiều địa phương, ngành nghề và loại hình doanh nghiệp.

Trong phiếu lấy ý kiến, Công đoàn Việt Nam nhấn mạnh đây là tin vui, thể hiện sự quan tâm của Đảng, Nhà nước đến đời sống tinh thần để nhân dân; trong đó, người lao động được nâng cao khả năng thụ hưởng văn hóa, đội ngũ văn nghệ sỹ được động viên sáng tạo, toàn xã hội đề cao, thực hành lối sống văn hóa, văn minh.

Đa sắc màu văn hóa tại Lễ hội đường phố tỉnh Gia Lai năm 2023. (Ảnh: Quang Thái/TTXVN)

Với hơn 85.000 người được lấy ý kiến, có trên 95% bày tỏ rất vui mừng và đồng tình rất cao với nội dung Nghị quyết thống nhất lựa chọn ngày 24/11 hằng năm là “Ngày Văn hóa Việt Nam” và là ngày nghỉ lễ, người lao động được nghỉ, hưởng nguyên lương. Hầu hết người lao động đều đồng thuận với ngày nghỉ mới này.

Nhiều cán bộ Công đoàn cơ sở nhận định, chủ trương này thể hiện rõ quan điểm lấy văn hóa làm nền tảng tinh thần của xã hội, đồng thời quan tâm thiết thực đến đời sống tinh thần của người lao động.

Việc có thêm một ngày nghỉ lễ hưởng nguyên lương giúp người lao động có điều kiện nghỉ ngơi, chăm lo gia đình, tham gia các hoạt động văn hóa, từ đó nâng cao chất lượng cuộc sống, tái tạo sức lao động, góp phần nâng cao năng suất, hiệu quả làm việc.

Đối với doanh nghiệp và tổ chức Công đoàn, đây là cơ sở quan trọng để xây dựng môi trường làm việc nhân văn, ổn định quan hệ lao động, tạo sự đồng thuận và gắn bó lâu dài của người lao động với doanh nghiệp.

Theo lãnh đạo Tổng Liên đoàn Lao động Việt Nam, đây là dịp rất tốt để tổ chức các sân chơi văn hóa-thể thao, đưa người lao động đến với di tích lịch sử văn hóa hoặc dành thời gian để cùng các thành viên trong gia đình chia sẻ, tôn vinh các giá trị văn hóa gia đình Việt Nam.

Ở góc độ cơ quan quản lý văn hóa, Giám đốc Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch tỉnh Cà Mau Nguyễn Quốc Thanh nhấn mạnh, Trung ương xác định rõ phương châm “Chính trị dẫn đường, văn hóa soi đường, khoa học định hình, nhân dân thực thi” và quyết định lấy ngày 24/11 hằng năm là Ngày Văn hóa Việt Nam thể hiện một thông điệp rất mạnh mẽ: Văn hóa không đứng ngoài mà giữ vai trò trung tâm, dẫn dắt và định hình sự phát triển bền vững của dân tộc.

Đây không chỉ là sự ghi nhận về mặt tư tưởng mà còn là đường lối chính trị rõ ràng của Đảng và Nhà nước đối với sự nghiệp phát triển văn hóa trong giai đoạn mới.

Bước vào kỷ nguyên phát triển mới của đất nước, đối với tỉnh Cà Mau, ngành Văn hóa xác định hướng đi xuyên suốt là phát triển văn hóa theo chiều sâu, lấy con người làm trung tâm, lấy bản sắc làm cốt lõi và lấy hiệu quả thực chất làm thước đo, xây dựng môi trường văn hóa nhân văn, lành mạnh, văn minh.

Văn hóa không chỉ để gìn giữ, mà phải trở thành nguồn lực nội sinh, góp phần trực tiếp vào phát triển kinh tế-xã hội, giữ vững ổn định chính trị và nâng cao chất lượng đời sống nhân dân.

Có thể nói, trong kỷ nguyên phát triển mới, văn hóa không chỉ “soi đường” mà còn phải đồng hành, dẫn dắt và tạo động lực tinh thần để nhân dân phát huy sức mạnh nội sinh, góp phần xây dựng Cà Mau phát triển nhanh, bền vững, giàu bản sắc và nhân văn.

Khai thác sức mạnh công nghiệp văn hóa

Phó Giáo sư, Tiến sỹ Nguyễn Thế Kỷ, Phó Chủ tịch Hội đồng Lý luận Trung ương kiêm Trưởng ban Lý luận phê bình văn học, nghệ thuật cho rằng, “từ khóa” tâm đắc nhất của Nghị quyết 80-NQ/TW là phát triển các ngành công nghiệp văn hóa.

Nghị quyết nhấn mạnh việc phát triển công nghiệp văn hóa trên nền tảng văn hóa dân tộc, coi văn hóa vừa là nguồn lực tinh thần, vừa là nguồn lực vật chất quan trọng, góp phần làm giàu cho đất nước, làm giàu trí tuệ, tâm hồn con người Việt Nam và nâng cao đời sống vật chất của xã hội. Đây là sự kết hợp hài hòa giữa lý tưởng và hiện thực, giữa chiều sâu văn hóa và hiệu quả kinh tế.

Tiết mục văn nghệ biểu diễn trong lễ khai mạc Tuần “Đại đoàn kết toàn dân tộc - Di sản văn hóa Việt Nam” năm 2024. (Ảnh: Hoàng Hiếu/TTXVN)

Bộ Chính trị đặt ra mục tiêu cụ thể đến năm 2030, các ngành công nghiệp văn hóa đóng góp 7% GDP. Công nghiệp văn hóa và kinh tế sáng tạo đóng góp 9% GDP trong tầm nhìn đến năm 2045, thực sự trở thành trụ cột của phát triển bền vững.

Để hiện thực hóa những mục tiêu này, Nghị quyết đã đưa ra một hệ giải pháp đột phá: Hoàn thiện thể chế với định hướng xây dựng các luật về hoạt động nghệ thuật, văn học, bản quyền tác giả, công nghiệp văn hóa; xây dựng Bộ chỉ số văn hóa quốc gia và Bộ chỉ số thống kê đóng góp công nghiệp văn hóa tại Việt Nam; thúc đẩy chuyển đổi số văn hóa, số hóa di sản, xây dựng hạ tầng dữ liệu văn hóa quốc gia, ứng dụng AI, Big Data, Blockchain; chuyển từ tiền kiểm sang hậu kiểm; phát triển mô hình quản trị đa trung tâm Nhà nước-thị trường-xã hội-cộng đồng sáng tạo.

Và một điểm đặc biệt “mở khóa” nguồn lực là thúc đẩy PPP trong văn hóa, mô hình “lãnh đạo công-quản trị tư,” “đầu tư công-quản lý tư,” xây dựng Quỹ văn hóa-nghệ thuật theo mô hình công tư.

Nghị quyết xác định tập trung vào các lĩnh vực trọng điểm như điện ảnh, nghệ thuật biểu diễn, du lịch văn hóa, thiết kế, thời trang, thủ công truyền thống, trò chơi điện tử và phần mềm/nội dung số. Mục tiêu là hình thành các tập đoàn công nghiệp văn hóa, các cụm/khu công nghiệp sáng tạo tầm cỡ quốc tế.

Đây là một bước chuyển mình quan trọng, biến văn hóa từ lĩnh vực tiêu tốn ngân sách sang lĩnh vực tạo ra của cải vật chất, đóng góp vào tăng trưởng kinh tế và nâng cao vị thế quốc gia. Việc xây dựng và vận hành sàn giao dịch sản phẩm văn hóa, đặc biệt là tài sản số cho thấy tầm nhìn bắt kịp xu thế kinh tế số toàn cầu.

Trong không khí cả nước hướng về Đại hội lần thứ XIV của Đảng, có thể thấy rằng, Nghị quyết 80-NQ/TW không chỉ là một định hướng cho ngành Văn hóa mà còn là lời khẳng định mạnh mẽ: Phát triển bền vững phải bắt đầu từ văn hóa và chấn hưng văn hóa là chấn hưng sức mạnh dân tộc!

Theo TTXVN